Od najranijih vremena pa do danas u svetu je korišćeno oko 1.500 kalendara. Razlike u njima nastaju zato što se jedni ravnaju prema Suncu, drugi prema Mesecu, a treći prema zvezdama. Stari Grci su koristili vavilonski, jedan od najtačnijih kalendara, ali su kao prvu takozvanu nultu godinu, računali 756. pre nove ere, kada je održana prva Olimpijada. Rimljani su preuzeli taj kalendar, samo je njima nulta godina bila 753.
Zbog takvog početnog računanja došlo je do ogromnih odstupanja, pa je rimska godina kasnila oko 80 dana, kolika je bila razlika između kalendarskih datuma i prirodnih pojava koje oni obeležavaju. Žetvene svečanosti su padale u zimu, nije se znalo kako da se određuje i naplaćuje porez, i ostali državni i administrativni poslovi su bili nesređeni.
Zbog toga je Gaj Julije Cezar 46. godine pre Hrista, odlučio da pozove najpoznatijeg astronoma tog vremena Sozigena, koji je izvršio reformu kalendara. Taj kalendar je bio prihvaćen u celoj rimskoj imperiji, što znači u celom civilizovanom svetu. Julijanski kalendar se i danas u naučnom svetu smatra veoma preciznim.
U četvrtom veku, za vreme cara Konstantina prestalo je gonjenje hrišćana. Godine 325. održan je Prvi Vaseljenski Sabor u Nikeji, na kome je, između ostalog, donesna odluka da se julijanski kalendar prihvati za određivanje datuma hrišćanskih praznika. Tada je hrišćanska Crkva bila jedinstvena, a po tom kalendaru je ustanovljen jedinstveni krug bogosluženja, postova i pokretnih praznika za čitav hrišćanski svet.
Do reforme kalendara došlo je 1562. g. Kada je papa Grgur XIII, uz podršku jezuita, doneo odluku da se julijanski kalendar izmeni, tako što će se preskočiti deset dana. Od četvrtka, 4. oktobra 1562. godine, prešlo se na petak 15. oktobra 1562. g. Zapadne hrišćanske crkve su prihvatile ovakav kalendar koji se zove gregorijanski, po papi Grguru. Pravoslavna Crkva se drži julijanskog kalendara, zato što su u gregorijanskom kalendaru promenjene neke odluke Prvog vaseljenskog sabora o datumu praznovanja Vaskrsa. Ovakvom reformom kalendara, papa Grgur je zapadne hrišćanske crkve udaljio od crkvene tradicije osveštane vekovima, produbljujući tako jaz između katoličke i pravoslavnih crkava.
Kasnije su i neke pravoslavne crkve prihvatile gregorijanski kalendar. Po julijanskom kalendaru se određuje vreme praznika u Srpskoj, Ruskoj i Gruzijskoj Crkvi, kao i u Jerusalimskoj Patrijaršiji i na Svetoj Gori.
Oko novog, gregorijanskog kalendara stvoren je pravi mit o njegovoj tačnosti i naučnom preimućstvu, ali u ozbiljnoj nauci takvo shvatanje nema uporište. Gregorijanski kalendar svakih stotinu godina izostaje za jedan dan, tako da je danas razlika između julijanskog i gregorijanskog kalendara ne deset, već trinaest dana. ,,Gregorijanska godina tzv. tropska (sunčeva) orjentisana je pre svega na ritmove koji su u vezi sa Zemljom, dok je siderička (onako kako se računa po julijnaskom kalendaru) orjentisana na ritmove u vezi sa Kosmosom u celini. U tom smislu gregorijanski kalendar je u svojoj osnovi geocentričan, a julijanski kosmocentričan.”
Srpska Pravoslavna Crkva se drži julijanskom kalendaru jer je takvu odluku doneo Prvi vaseljenski sabor u Nikeji. Jedan od glavnih razloga je vreme izračunavanja Vaskrsa, koji nikako ne sme da bude pre ili u vreme jevrejske Pashe. Novim kalendarom je narušeno ovo pravilo vaseljenskog sabora, kao i molitveno jedinstvo Pravoslavne Crkve. Novim kalendarom su pomereni i postovi, pa dok u nekim Pravoslavnim Crkvama poste spremajući se za Božić, u drugima se uveliko mrsi, jer je njihov Božić već prošao. Ova kalendarska pometnja je, nekoliko vekova kasnije, odgovarala komunističkim režimima, jer je stvaranjem kulta Nove Godine i potpunim zanemarivanjem Božića, kod mnogih vernika ozbiljno narušavan božićni post.
Mnogi bi hteli da naša Crkva prihvati novi kalendar, jer je tako jednostavnije i lakše, no oni zaboravljaju jednu veoma bitnu stvar, koja neporecivo govori u prilog julijanskom kalendaru. To je silazak blagodatnog ognja na Grob Gospodnji, nepojmivo čudo koje se pred desetinama hiljada vernika zbiva svake godine u crkvi Groba Gospodnjeg na Veliku Subotu. A to je pravo mističko osvećenje kalendara, koji je ikona vremena.

tekst preuzet iz časopisa SvetosavskoZvonce, br. 10/05 a sa sajta www.eparhija-dalmatinska.hr