Lewis H. Lapham

LAVLJA SRCA

“U krajnjoj instanci, ideja terorizma je proizvod kapitalizma

kako bi opravdao mere za unapređenje sopstvene zaštite. “

Rainer Verner Fasbinder

Premda izveštaji ovoga leta, koji stižu iz Bagdada, natopljenog krvlju i u ruševinama, sa Američkom armijom sateranom u mišju rupu, na prvi pogled mogu da stvore utisak da tamo ne ide baš sve glatko u operaciji “Sloboda za Irak“- mogu da zavaraju. Shvatajući rat protiv terorizma više kao kapitalističko preduzetništvo na slobodnom tržištu a manje kao poslove državnih službi, onda gledaoci večernjih vesti tamo mogu da vide sve same pobede a nikako poraz. Prema uobičajenom očekivanju zaglupljeni liberalni mediji pogrešno shvataju priču, groteskno zamenjujući inovacije u vođenju poslova sa lošim i prevaziđenim načinima poslovanja, a moderni način prodaje sa zločinom protiv humanosti. Pristrasnim komentarima sa lica mesta oni pogrešno interpretiraju napredovanje kvalitetnih poslova. Izražavajući postignuća standardima koji određuju uspešno poslovanje - kao što je maksimiranje cena koštanja robe za kupce a minimalizovanje rizika za investitore - u Beloj Kući, Pentagonu i Kongresnom Odboru za zaštitu otadžbine, otkrivamo umesto gomile nekompetentnih naivaca, kako ih opisuju u Nju Jork Tajmsu, društvo vizionarskih preduzetnika, koji mogu da budu uspoređeni sa onima koji su gradili železnice sa jednog na drugi kraj Amerike, i onima koji su oslobađali prerije na Zapadu od nedemokratskih bufala.

Prateći sve pozdravne govore sa banketa Republikanca koji ističu da privatni interes stoji ispred javnog, da novac čini dobro bogatima a kvari siromahe - ko onda još može da kaže da je rat u Iraku bilo šta drugo nego pretvaranje pustinje, kojoj je o Bog rekao laku noć u Rajski Vrt, kroz ugovore koje sklapa i realizuje Ministarstvo odbrane?

Brijevi pobednika objavljeni na marginama profita osvetljavaju put ka slavi. Tokom pet godina od kada su srušeni tornjevi Svetskog Trgovinskog Centra, Kongres Sjedinjenih Američkih Država odobrio je Bušovoj Administraciji preko 300 milijardi dolara za beskrajni rat protiv svih svetskih đavolskih stvorenja. Ovih dana 1,5 milijarda dolara nedeljno putuje istočno od Vašingtona, obliku ugovora koji ne idu na licitacije, na kojima cene nisu fiksirane i koji ne podležu nikakvoj naknadnoj kontroli, od ukupne sume veći njen deo ide Halibartonu, tačnije 12,3 mlrd, Parsons Korporaciji 5,3 mlrd, Flour Korporaciji 3,7 mlrd, Vašington Group Korporaciji 3,1 mlrd a Betel Korporaciji 2,8 mlrd. U tim ugovorima je naznačeno da se odnose na popravke i rekonstrukciju Iračke osiromašene infrastrukture, puteve, elektrocentrale, bolnice, naftonosna polja, naftovode, škole, džamije, kanale i crpne sisteme - ali pošto su mnoga od tih mesta na kojima se izvode radovi proglašena nebezbednim za posetioce, fakture se promeću u umetnička ostvarenja, divno ukrašene sa dodatnim troškovima za neisporučen cement i nedostatak električne struje.

Pored svih roba i usluga tu su i privatne kompanije za obezbeđenje koje nadgledaju Američki vojni poduhvat u Iraku. Pentagon šalje 130.000 vojnika, većina njih su rezervisti Nacionalne Garde, malo plaćeni, neadekvatno opremljeni, držani na dužnosti protiv njihove volje u produženom ciklusu. Privatne kompanije dopunjavaju sa 50.000 dodatnog osoblja, od kojih neki zarađuju i do 150.000 dolara godišnje kao šoferi, čistači zajedničkih kupatila, piloti helikoptera, postavljači šatora. Neometani zakonima Sjedinjenih Američkih Država i Iraka, tajanstveni gostujući vojni poslenici zaposleni za potrebe obezbeđenja američkih kadrova iz redova srednjeg upravljačkog sloja, kako stoji u jednoj od oglasnih brošura zaposleni su kao “neupadljivi pratioci” ili kao “visoko specijalizovani pratnja oklopnih konvoja”. Ti diskretni pratioci potiču sa dna američkog društva, naoružani taktičkim oružjem, obogaćeni iskustvom na poslovima kod čileanskog diktatora Pinočea, naplaćuju po 360 dolara dnevno uz dodatak od 36% za nadoknadu troškova putovanja, naoružanja, osiguranja, hotelskog smeštaja i municije.

Za pristalica slobodnog tržišta koje radi u Iraku nije važno ko je ubijen ili zašto, svaki dan je platni dan, pa ako s vremena na vreme poslovi iz ugovora krenu nagore, sledećih dvadeset ili trideset Arapa bude ubijeno u džamiji, novinar BBC - ja se izgubi na putu od aerodroma, neko stigne kući u zastavi ili sa kompenzacijom izvršnog organa u džepu, akcije na berzi za naše proverene patriotske korporacije rastu sa svakim aktiviranim automobilom bombom u Ramadi i Feludži - Lokid Martinove sa $52 na $75 između jula 2003 i jula 2006, Boingove za isti period sa $33 na $$77, Ekson Mobilove sa $36 na $65, Ševronove sa $22 na $74 a Fluorove sa $34 na $87.

U državi koja ne uvažava ni jedan drugi cilj više od onoga koji može da se izrazi frazom “ to make a killing” , ja ne razumem zašto se onda puno građana uzdržava da zaplješće na sve to. Ako ne iz neukusnog licemerstva, koje je postalo sastavni deo nacionalne političke debate, koja je puna ispraznog moralizatorstva na temu povlačenja američkih trupa, ili stradanja iračke dece - Republikanci koji ovih dana vrše reviziju frizerskih salona uoči novembarske izborne kampanje, mogli bi sebi da priznaju istinu i da potsete glasače da je veličanstvenost naše nacije zasnovana kako je to Sinkler istakao “na onim kulturnim standardima koji određuju uspešnost pojedinca prema tome koliku količinu sreće drugih ljudi je uspeo da poseduje ili razori.“ Na žalost, živimo u društvu koje je odavno zaboravili Sinklerovo ime, i zaboravlja da još od vremena Starog Rima ljudi pronalazile put do bogaćenja kroz rat.

Gubitak istorijske perspektive posledica je potkopavanja temelja na našim boljim univerzitetima, čiji nastavni planovi nekada izrazito imperijalistički bivaju razvodnjeni u plitkoći sentimentalnosti dveju generacija profesora engleskog koji su govorili svojim studentima da trgovina oružjem nije ni džentlmenski poziv ni mudro zanimanje. Lekcija je i politički i ekonomski netačna. Srednjevekovno doba viteštva uživalo je u briljantno opremljenoj konjici koja je dominirala velikim prostranstvima, ubijajući seljaštvo, skidajući dragocenosti sa leševa poznatih, držeći u ropstvu kraljeve i pape od kojih su uzimali basnoslovne ucene ili krune. Njihovi poduhvati bili su čisto privatna stvar a ne deo državne službe. Plemeniti vitez nabavljao je sebi oružje, pokrivao sam svoje troškove (za ličnu higijenu, održavanje konja, svoj oklop, ličnu pratnju i t.d.) sam snosio svoj puni rizik, plaćao svoje dažbine. Kada se Kralj Ričard Lavlje Srce pridružio Trećem krstaškom pohodu na Akru 1191 g. pa tamo nije našao blago obećano mu od Boga, tvrdio je da su nevernici progutali njihove dragocenosti kako bi izbegli da mu plate za njegovo kraljevsko visočanstvo i hrišćansku vrlinu. Njegova družba, nešto manje diskretna od ovih današnjih iznajmljenih kod Basre i Tirkita, odlučnih u traganju za istinom, rasporila je stomake 3000 muslimana, budući posle toga razočarana kao što je bila Bušove Administracija posle poduhvat u traganju za termonuklearnim genijem u Sadam Huseinovoj čarobnoj lampi.

Za razliku od današnjih pisaca filmskih scenarija, Džefri Čoser, pesnik iz četrnaestog veka nije imao iluzija Svetom Gralu, gde je i o čemu je tu reč, pa služeći se figurama u Kanteberijskim pričama slika portret savršeno nežnog viteza koji je više sklon pljačkanju crkava i sodomiji časnih sestara nego spašavanju posmrtnih ostataka pokojnog sveca. Pesnik je dobro znao kad je tako govorio. Tokom Stogodišnjeg rata, sa Francuzima Čoser je služio u engleskoj armiji, poznatoj po njenoj brutalnosti, koja je obznanila da je krenula u rat sa istim zadovoljstvima i očekivanjima gosta pozvanog na svadbu ili gozbu. Uspomene na ono što je tada urađeno u poljima Aginkura i Poatjea, natopljenim krvlju, gde su plemići mačevima i sekirama kasapili jedni druge, ostalo je da lebdi i da se provlači kroz instrukcije koje se danas daju u boljim američkim poslovnim školama - lišavanje od nekretnina, ciljne grupe, srčana borba, korporativni prepad, smanjenje broja radne snage.

Modernizacija naoružanja na kraju Srednjeg veka (veći topovski kalibar, dugocevni topovi) praćena je pojavom privatne vojske, koja u svom organizacijskom ustrojstvu, postaje model organizacije moderne korporacije U svojoj nedavnoj knjizi “Đavolov posrednik“ britanska istoričarka Frensis Stoner Sanders otkriva njihove sličnosti i citira jedno pismo zapovednika plaćeničke vojske iz četrnaestog veka upućenog papskom dvoru u Italiji, koje, ako bi upotrebljene državne i birokratske skraćenice bile uklonjene, moglo isto tako da bude upućeno danas od strane Blekvater – a Komitetu za oklopne jedinice Senata Sjedinjenih Američkih Država.

“ Naš način postupanja u Italiji svima je dobro poznat - a to je pljačka, otimanje i ubijanje onih koji nam se odupiru. Naš prihod zasnivaju se na nametima pokorenih provincija. Onima kojima je stalo do njihovog života mogu da obezbede sigurnost i mir davanjem odgovarajućih priloga. Prema tome, ako Gospodar Papskog Dvora želi da bude u jedinstvu sa nama dozvolimo mu da uradi isto što i svi drugi u svetu - a to je da kažemo, plati! plati!

Reči “trgovac“ i “najamnik” (prenete iz engleskog rečnika - op. prev.) potiču od istog korena reči a u Renesansnoj Italiji Sanders pronalazi zajednički interes tih udruženih profesija u doprinosu koje su dale preduzimačkoj revoluciji obogativši svet tržišta kapitala proizvodnjom straha i prodajom smrti. Povezani u zajednička berzanska udruženja poznata kao zajednice avanturista i otimača, armije plaćenika stavljaju se u službu onome ko više ponudi (vojvodi od Milana prilikom napada na Sijenu, Papi iz Avinjona ili Rima prilikom opsade Pize); svi sklapajući ugovore - vojnici sa svojim zapovednicima (određujući vreme trajanja službe, platu, udeo u plenu); zapovednici sa svojim klijentima, prinčevima i kardinalima (određujući sredstvo plaćanja u florentinima ili mađarskim florinima) a na kraju plejade izvršnih asistenata deoničarskog udruženja koje putuje na piknik u Toskanu, niko nije imao veći značaj od knjigovođa koji su određivali cene konjima ili vrednost života žena, koji su nadgledali protok novca i bili prisutni prilikom raspodele srebrnih pehara, finoga platna i venecijanskih dukata.

Osvećeno od Katoličke Crkve, normirano od strane Makijavelija, ponovnim otkrivanjem vojne istorije Starog Rima, ideja o državno sponzorisanom terorizmu jeste vrlo unosni privatni poduhvat koji je obezbedio napredovanje Zapadne civilizacije za sledećih 400 godina. Vladari nacionalnih država Evrope tokom šesnaestog i sedamnaestog veka koriste najamničku vojsku da bi proširili prostranstvo kojim vladaju, osvežili finansije i oplemenili svoju lozu. Osamnaesti i devetnaesti vek razvijaju poslove u kolonijalnim imperijama tako da regulišu trgovinu azijskim začinima, američkim krznom i afričkim robljem. Troškovi oko rasta cena naoružanja učinili su nemogućim da se privatni preduzimači nadmeću sa interesima većih deoničarskih udruženja, pa ipak stajući pod zastavu engleskog Kralja ili francuske dinastije (među njima i Napoleon, koji piše austrijskom Princu Meternih – u, “ Ne možeš nikako da me zaustaviš, ja sam u stanju da potrošim 30.000 ljudi mesečno”) preduzimljivi posednik plaćenika može još da se nada priličnom dobitku od njegove investicije - deo novčane zarade, formiranju umetničke kolekcije, priliku da siluje koju zgodnu ženu.

Preci nas Amerikanaca dobro su shvatili pravila igre. Prvi naseljenici divljine Nove Engleske zasnivaju se istovremeno kao udruženja onih što prisvajaju i kao Božja družba. Guverner Njujorka iz sedamnaestog veka isplaćuje kapetana Vilijama Kid – a prema primitivnim zakonima uvaženog gospodara, za deo njegovog plena od gusara prilikom ekspedicije u Karibe; u duhu poznatih avantura ljudstvo američkih privatnika pljačka engleske trgovačke brodove tokom Revolucionarnog rata, utvrđuje poslove trgovine nekretninama, poznatim kao Meksička revolucija, osigurava eliminaciju indijanaca sa rute trans - Misisipi pruge, učestvuje u pohodu na Kubu 1898 i podgreva entuzijazam Vol Strita za učestvovanje u ratu Predsednika Vilsona za okončanje svih ratova.

Dva svetska rata u dvadesetom veku prikrila su profit kao primarni motiv i stvarni uzrok patriotizma. U vremenskom rasponu od trideset jedne godine između 1914. i 1945. tako mnogo ljudi je poginulo bez na prvi pogled materijalne svrhe da su svetski ideolozi i politički teoretičari dobili zadatak da upotrebe skupoceni idealizam kako bi objasnili nedostatak trgovinskog interesa za vlasnike bezbrojnog potomstva. Udruženi glasovi savesti sa svih pet kontinenata dali su doprinos impozantnom potrošačkom izboru - fašizam, liberalizam, nacionalizam, komunizam, kapitalizam, rasizam, Nacizam, socijalizam, Srpski iredentizam i t.d. – stvorivši tako veliku konfuziju u glavama ljudi koji su živeli pod senkom nuklearnog istrebljenja, da je bilo potrebno još trideset pet godina, trideset pet godina do dolaska blagoslovenog Ronalda Regana u Belu Kuću, da bi Amerikanci mogli da shvate pravo značenje ratovanja a što je bilo poznato još u srednjem veku.

Kako bolje da objasnimo naš kontinuitet sa mudrom Renesansom nego kao pobedu američkog konzervativizma koji zrači sa besmrtnog osmeha sujete sa lica predsednika Džordža Buša. Osmeh je sigurno i pošteno zarađen. Njegova administracija je toliko unapredila ratno poslovanje - proširujući robno tržište, prebacivanjem cene koštanja drugima, izvozeći prateću štetu vojnih operacija, donoseći inovacije kako na tehnološkom, tako isto i na estetskom planu - da niko od glavnih dobitnika od ovakvog poslovanja nije imao potrebu da se izlaže teškoćama učenja kako da koristi mač ili da jaše. Usmrćivanje je izvedeno ovog puta privatnom armijom sa strane ili sa kompletnim pomoćnim osobljem civila upotrebljenih kao mete u vazduhoplovnom programu Pentagona. Niko od ratnika ne traži deo u opljačkanom plenu, koji se pojavljuje na jasnim ekranima računara na bezbednoj udaljenosti od straha i zadaha smrti.. Daleko više politički prefinjena od renesansnih italijanskih konjanika, naša vojno-industrijska elita ne samo da izvlači nagradu od stranih vladara udaljenih provincija nego ista tako drži pod ucenom građanstvo sopstvene zemlje, prihvatajući plaćanje u vidu poreskih obaveza Svetom Gralu drukčije poznatom kao federalni vojni budžet. Lavlja srca svi do jednog, hrabri kao Čoserov vitez, velikodušni kao Napoleon, zaslužuju po jednu konjaničku statuu i portret u Luvru.

Prevod: Aleksandar Dimitrijević

Tekst Lionharts by Lewis H. Lapham, preveden iz časopisa Harper’s, vol. 313, No. 1876, September 2006