Previdi u vojnim operacijama protiv

pokreta otpora

Edward N. Luttwak*

Moderna vojska je i dalje ustrojena za operacije velikih razmera, dok savremene porodice koje su malobrojne nemaju dece za žrtvovanje pa otuda imaju nizak prag tolerancije na ratne gubitke. Čak nazovi ratnička Amerika bolno prebrojavaju svoje žrtve u Iraku, gde je trebalo tri godine da dostigne broj od 3.000 žrtava, koji je daleko manji od brojnih jednodnevnih bitaka iz prošlih ratova. Na žalost, rezervisanost prema prolivanju krvi, koje je neophodno za vođenje rata dovodi tako u pitanje njegovo osnovno sredstvo koje su savremena društva slobodna da upotrebe dok ratuju jedna protiv drugih (pas des enfants, pas des Suisses, pas de guere), ukoliko nekako ne ubede sama sebe da rat može u potpunosti, ili bar većim delom da bude vođen na velikim teritorijalnim prostranstvima i na morima. I pored svega, takve ratove je teško i zamisliti, osim ako nije u pitanju rat ostrva, kao u slučaju Kine i Tajvana, koji je opet neodgovarajući primer iz više posebnih razloga. Svakako, avijacija i mornarica mogu da budu intenzivno uključene od strane modernih razvijenih armija u sukobu sa manje razvijenim neprijateljem, koji je neminovno oslonjeni samo na konvencionalnu odbranu, pa čak i u takvom slučaju moraju da postoje ozbiljne rezerve na strani modernih armija po pitanju dugotrajne uspešne upotrebe regularnih vojnih jedinica na terenu, pošto su vrlo osetljive na svoje gubitke. Vrlo je jednostavno neutralisati neprijatelja, precizno bombardovati njegove vitalne ciljeve, onesposobiti snabdevanje strujom, saobraćajnice i komunikacije. Poletne piste mogu da budu onesposobljene vazdušnim napadima, a avioni na aerodromima i u skloništima, lansirni balistički sistemi i nuklearna postrojenja uništeni. Vazduhoplovstvo može takođe da potapa brodove, da uništava mehanizovane jedinice u akciji na otvorenom prostoru, kao što su Sjedinjene Američke Države uradile u Iraku 1991. i delimično 2003, i kao što mogu da urade sa Iranom. Za kopnene jedinice ne ostaje puno zadataka u takvim slučajevima, osim da odstrani neprijatelja sa teritorije koju je ovaj okupirao ili sa teritorije neprijatelja koju je moderna armija okupirala. Te operacije su neminovno povezano sa gubicima na koje ne moraju da budu spremne razvijene armije; ove operacije su takođe povezane sa izazivanjem otpora.

Tako mornarica ne može da uradi mnogo, zbog toga što pobunjenici retko raspolažu značajnim pomorskim formacijama (slučaj Šri Lanke je izuzetak) a rečne operacije su obično minorne. Vazduhoplovstvo može da ima osmatračku i transportnu ulogu, ali pobunjenici retko imaju stabilne i dovoljno uočljive ciljeve od značaja, da mogu da budu uočeni i razoreni iz vazduha. Iz tih razloga gotovo ceo teret borbe sa pobunjenicima pada na kopnene jedinice, pa kad strana sa nadmočnija vatrenom silom napada manje razvijenu, razvijenija vojna sila imaće veliku vatrenu nadmoć, pokretljivost i operativnu integrisanost. Ali, sa druge strane, ona nema vidljivog neprijatelja kao cilj, pa prema tome uobičajeni operativni metodi i vojna taktika konvencionalnog ratovanja ne mogu da budu od velike koristi. Istina, postoje alternativne metode i taktika borbe protiv ustanika, ali da li su one efikasne? Pobunjenici uvek ne pobeđuju, ali njihov poraz retko može da bude pripisan vojnim operacijama protiv njih, kao što ćemo da vidimo.

Dvojica uvaženih američkih generala, izuzetne inteligencije, James N. Mattis iz mornaričkih snaga i armijski general David H. Petraeus, zaduženih za kreiranje obuke i pisanje pravila službe, za jedinice pod njihovom komandom, izložili su novi dokument o uputstvima za borbene operacije protiv pokreta otpora, FM 3-24 DRAFT, koji je odobren za upotrebu. Njegova doktrina sadržana je u samom naslovu. Posle prvog poglavlja sa definicijama, koje svaki vojni dokument takve vrste treba da sadrži (Jer bojno polje nije mesto za dileme oko značenja), dolazimo do prvog poglavlja od suštinskog značaja, “Udružene snage – Objedinjavanje civilnih i vojnih aktivnosti“, u kojem autori ispravno uočavaju i podvlače političke aktivnosti kao osnovu borbi protiv pokreta otpora. Teško da je to originalno otkriće, i generali sa svojim saradnicima treba toga da budu svesni prvi, još više, oni nastoje da potvrde nešto što je očigledno, izloženi frustraciji borbe protiv nevidljivog neprijatelja, teško se oslobađaju iluzije da možda postoji neka nova, mudrija taktika, ili čak neka nova visoko razvijena tehnologija, sa kojima pokret otpora može konačno da bude eliminisan.

Pod još većim znakom pitanja je tvrdnja koja sledi, a koja je prikazana kao očigledna, da je neophodan ako ne i dovoljan uslov za pobedu, pružanje svega onoga što pokret otpora nije u stanju, na primer neophodnih javnih službi, materijalne obnove, i nade u ekonomski razvoj sa socijalnim napretkom. Iza ovoga stoji pretpostavka da u svetu postoji samo jedna vrsta politike, u kojoj je važna javna podrška ako ne i odlučujuća, i da takva podrška može da bude zadobijena dovođenjem na vlast bolje garniture upravljača. Dok na drugoj strani postoje različiti i posebni po načinu vladanja diktatorski režimi kao što su na Kubi, u Libiji, Severnoj Koreji i Siriji, koji pokazuju kako vlastima uopšte nije neophodna šira javna podrška sve dotle dokle mogu da osiguraju poslušnost stanovništva. Istina, bolja državna administracija je potrebna Francuskoj, Norveškoj i Sjedinjenim Američkim Državama, ali svakako ne i Afganistanu ili Iraku, gde većina stanovništva voli više domaće religiozne tirane od slobode ponuđene od osvajača.

Pojam “ guerrilla “, koji danas pre svega upućuje samo na taktiku borbe, u početku je označavao surove, siromašne i nepismene španske ustanike predvođene domaćim ugnjetačima protiv njihovih samozvanih oslobodilaca. Španski kralj Josif je izneo predlog novog ustava 16. jula 1808. godine u kojem je po prvi put u španskoj istoriji bilo ponuđeno nezavisno sudstvo, sloboda štampe i ukidanje privilegija crkve i aristokratije. U to vreme opatije, samostani i biskupi još uvek su bili vlasnici svih objekata i svog zemljišta u 3148 gradova i sela, u kojima su živeli neki od najmračnijih krugova tadašnje Evrope. Uprkos činjenice da bi sa novim ustavom mogli da budu slobodni i da zadrže svu letinu za sebe, špansko seljaštvo nije ustalo u njegovu odbranu. Umesto toga oni su poslušali svoje sveštenike koji su ih pozvali da se bore protiv inovacija bezbožničkih stranih okupatora. Josif je inače bio brat Napoleona Bonaparte, kojega su na španski presto dovele francuske trupe. To je bilo odlučujuće za većinu Španaca – ne šta je obećano nego ko je obećao.

Francuzi su do tada sve to sami trebalo bolje da znaju. Ista stvar dogodila se 1799. godine u Napulju, gde su liberali potpomognuti Francuzima bili ubijani od strane seljaka i prostog naroda kojega su nameravali da emancipuju. Ovi poslednji su bili organizovani u milicijske formacije pod nazivom “Sveta Vera“ od strane Kardinala Fabricija Rufa, koji igrom slučaja potiče iz porodice koja je u Kalabriji posedovala najviše zemlje, i koji je na konju predvodio svoju vojsku. Rufo je vrlo lako ubedio svoje sledbenike da su sva obećanja o materijalnom popravljanju života od manjeg značaja, jer je stvarni cilj Francuza i liberala, u službi Satane, bio u stvari razaranje katoličke religije. Špansko sveštenstvo se poslužilo istom retorikom, a njihovi nepismeni sledbenici nisu mogli nikako da znaju da prvi član predloga novog ustava ne samo da je priznavao rimsku apostolsku katoličku crkvu, nego je to bila i jedina dozvonjena crkva u Španiji.

Ista vrsta politike sada je na delu u Afganistanu i Iraku, uključujući neuspeli pokušaj zaštite Islama novim ustavom i pojave ratobornih sveštenika, koji su isto kao i Kardinal Rufo spremni da upotrebe nasilje. Još od početka invazije 2003.godine i Šia i Suni sveštenici neprestano ponavljaju da su Amerikanci i njihovi “Hrišćanski” saveznici došli u Irak da unište Islam na njegovom kulturnom izvorištu i da pokradu državnu naftu. Sveštenstvo odbacuje svako spominjanje demokratije i prava čoveka od strane osvajača kao čisto licemerje – sa izuzetkom prava žena za koje sveštenici kažu da je deo propagande sa namerom da nagovore iračke kćeri i supruge da obeščaste njihove porodice uvodeći bestidnu golotinju i nepristojnost žena Zapada.

Prirodno, velika većina Afganistanaca i Iračana veruju njihovim religioznim vođama. Alternativa treba da bude vera u nešto u što ne mogu da veruju, a to je da stranci nesebično prolivaju svoju krv i rasipaju svoje bogatstvo samo da bi njima pomogli. Oni sami nikad ne bi ušli u stranu zemlju ni zbog čega drugog nego da pljačkaju, upravo kako su Iračani učinili u Kuvajtu, podižući popularnost Sadamu Huseinu posle povratka vojnika kućama sa plenom. Kao što su mnogi rezultati ispitivanja javnog mnenja pokazala i brojni incidenti potvrdili, Amerikanci i njihovi saveznici su viđeni od strane većine stanovništva kao najgori osvajači, koji su došli da liše iračke Muslimane ne samo njihove teritorije i nafte, nego i njihove religije i porodične časti. Širom sveta mnogi Muslimani misle isto, pa čak i u Turskoj gde je u jednom uspešnom novijem filmu prikazan američki vojni lekar, Jevrejin, kako operiše Iračane, ne da bi spašavao njihove živote, nego da bi prodavao u Americi njihove bubrege i od toga se bogatio (na kraju krajeva on je Jevrejin). Slično je i u Afganistanu, gde je rasprostranjeno nezadovoljstvo izazvalo ne toliko to što su Amerikanci odredili broj žena u njihovoj skupštini, nego činjenica skandaloznog spektakla u kojem žena javno protivreči muškarcu – kao na primer u skupštinskim debatama koje prenosi televizija.

Drugim rečima “objedinjavanje civilnih i vojnih aktivnosti“ u svrhu unapređenja lokalnih uslova života ne treba podršku javnosti. Pa čak i ako je ima, to automatski ne zahteva da ona bude javna ili da je od presudnog značajna.

Sledeći deo u dokumentu je dugo poglavlje pod naslovom “Obaveštajne aktivnosti i pokret otpora“, koje raspravlja o osnovnoj teškoći borbe protiv pokreta otpora, a to je nevidljivi neprijatelj, koji ima slobodan izbor kad da napusti stanje civilnog lica i da izvrši napad, i sve češće koristeći naprave za daljinsko aktiviranje eksploziva, i na taj način još više umanjujući svoju uočljivost, ako ne čak i potpuno je isključujući. Svuda nadmoćni u naoružanju, a u Iraku, ako ne i u Afganistanu, i brojno nadmoćni, lako bi savladali pokret otpora samo kad bi njegova nevidljivost bila odstranjena. To je svima očigledno. Tu onda autori dokumenta po automatizmu utvrđuju da je zadatak obaveštajnih službi da razdvoji borce od običnog stanovništva. Ovo je još jedan vrlo diskutabilan stav, kao što ćemo da vidimo, upravo zato što je to jedno političko pitanje, koje kao takvo, može da ima samo političko rešenje, koliko god to bilo neprijatno kao saznanje.

U svakom slučaju, nastavljajući izlaganje osnovnog stava o konceptu razrešenja problema identifikacije boraca pokreta otpora, autori ukazuju na različite načine postizanja toga cilja, kroz upotrebu svih raspoloživih obaveštajnih izvora, metoda i sredstava. Tako poglavlje pod naslovom “Karakteristike obaveštajnog rada i pokret otpora“ ukazuje na potrebu posedovanja razvijenog talenta i sposobnosti kada su u pitanju ciljevi “niskog kontrasta“ kakvi su na primer borci pokreta otpora, prema situaciji u kojoj su ti isti ciljevi “izraženog kontrasta“ kao aerodromi ili borbeni brodovi na primer.

Zatim sledi poglavnje “Planiranje razmeštanja trupa i obaveštajne operacije u pripremanju borbenog polja“, deo koji ukazuje na karakteristike pokreta otpora u zavisnosti od vremena, mesta, stanovništva, kulture i drugog, u sličnim situacijama kod klasičnog rata. Tako navode da je korisno da snage imaju islednike koji govore arapski jezik ukoliko se namerava napad na arapsku zemlju, dok na nešto nižem nivou značaja od ovoga stoji potreba da se dobiju osnovne informacije o kulturi jedne države pre nego što budu vršene analize ponašanja lokalnog stanovništva.

Posle ovoga dolazi “Operacije obaveštavanja, osmatranja i izviđanja“, gde su razmatrani različiti načini korišćenja regularnih vojnih jedinica sa njihovom opremom i sredstvima u otkrivanju boraca pokreta otpora, koji su teško uočljivi. Ovi metodi mogu, ali ne moraju da budu uspešni, ali sigurno povlače za sobom upotrebu ultramodernih i vrlo skupih F-15 i F-16 opremljenih najsavremenijim senzorima za otkrivanje i praćenje ljudi, dece i mazgi, koje mogu, ali ne moraju da prenose “improvizovanu eksplozivnu napravu“ do mesta određenog za postavljanje. Za ovim sledi delikatna tema “Kontraobaveštajne rad i kontraizviđačke akcije”. Drugi deo je razumljiv sam po sebi: za borce otpora je neophodno da pre izvođenja napada osmotre svoj cilj kako bi napravili plan za napad, a uz pomoć malo sreće ovi osmatrači mogu da budu otkriveni od starne opreznih branilaca. Često najbolji način da se zaštite potencijalni ciljevi leži u anticipiranju napada upotrebom kontraosmatranja (ili “kontraizviđanja”), a zatim da prvi izvedu napad ili postave zasedu. Poslastica ovog poglavlja sadržana je u njegovom delu koji razmatra “Kontraobaveštajne rad”, koji ističe veliku verovatnoću da pripadnici pokreta otpora uđu u lokalnu vojsku – prijatelje i saveznike, obezbeđene kroz trening, naoružavanje i novac, koji treba da se bore protiv pokreta otpora. Do infiltriranja uvek dolazi, čak i kod najboljih vojski i obaveštajnih službi, ali postoje razlike u skali između posledica izazvanih od jednog ili dva izdajnika i kompletnog sastava koji služi neprijatelju (ili od slučajnog postavljanja neprijatelja u komandnu strukturu). Na primer,do sada treba da bude široko prihvaćeno da u Iraku, mnogi ako ne i većina Šiita u armiji i policijskim jedinicama su pod komandom jedne ili druge šiitske milicije, uključujući “Mahdi armiju”, koja povremeno izvodi iznenadne napade na američke ili britanske jedinice. Slično tome, mnogi Kurdi, koji su plaćani od strane državnih organa uprave ili direktno od Amerikanaca, su u stvari u službi Massoud Barazani – a ili Jalal Talebani - a, dvojice plemenskih vođa koji trguju pod amblemima Demokratske Partije Kurdistana i Ujedinjene Patriotske Zajednice Kurdistana. (Šta više, Talebani je novi irački predsednik.) Mnogo opasniji su Suniti koji su regrutovani u vojsku i policiju, trenirani i plaćeni da se bore protiv Sunitskh pripadnika u pokretu otpora, isto su tako spremni da pomažu pokret otpora, ili su čak i sami pripadnici pokreta koji su, da tako kažemo, privremeno ustupljeni državnoj vojsci. To je jedini način da ti Suniti, koji žive među Sunitskim stanovništvom, primaju dve plate što omogućava njihovim porodicama da prežive. To pokazuje da je ovaj čitav problem opet i samo politički problem, koji ima neprijatnu političku soluciju, koja može na žalost da bude daleko efikasnija nego što to ikada može da bude kontraobaveštajni rad.

Sledi poglavlje “Saradnja i udruživanje obaveštajnog rada”, koje upućuje na saradnju i objedinjavanje informacija koje dolaze različitim putevima od različitih službi, operativnih jedinica i pojedinačnih izvora. Ovakva saradnja je takođe karakteristična i za konvencionalne ratne operacije, ali je daleko osetljivija kada su ciljevi gotovo uvek nestalni, kad izmiču ili su niskog kontrasta, ukoliko uopšte mogu da budu otkriveni, kako to vrlo retko inače biva. Slede poglavlja koja su mogla lako da budu predviđena “Planiranje kontraobaveštajnog rada”, formiranje i razvijanje snaga obezbeđenja “Prijateljskog Naroda”, u kojima je sadržana prilična doza spretnosti autora naglašavajući neprocenjivost značaja obaveštajnog rada. Nedavni skandali očigledno potvrđuju neophodnost poglavlja u knjizi pod naslovom “Vođstvo i etičnost u operacijama protiv pokreta otpora” kao i “Podizanje i održavanje sposobnosti borbenih snaga” sa pododeljkom o sistemu podrške pokretu otpora, sa osvrtom na neprijatno iskustvo u Iraku.

Snabdevanje municijom - zajedno sa gorivom, obično najveći izdatak u klasičnim ratnim operacijama – od manjeg je značaja ovde zato što se relativno manje municije upotrebljava u borbama protiv pokreta otpora, ali je pitanje podrške vrlo bitno zato što dopremanje municije od mesta A do mesta B nije bez velikog rizika od uništenja od boraca pokreta otpora ili otimanja na putu od strane milicije kojima je municijsko sledovanje tako neophodno, ili pljačkanja od strane običnih civila. (Među iračkim stanovništvom ima bezbroj urođenih pljačkaša, verovatno poteklih od visokog procenta onih koji su nomadskog porekla, među kojima je akt zaplenjivanja visoko moralan i dominantan u tradiciji.) Dopremanje sledovanja u kolonama kamiona moglo bi da bude bolje obezbeđeno premda manje efikasno, ali njihova sigurnost zavisi od opremljenosti pratnje, koja je skupa i sa mukom sastavljena ako je od pripadnika trupa Sjedinjenih Američkih Država (Britanci koji su smešteni u blizini luka po običaju, mnogo lakše bivaju snabdevani), lakše formirana ali mnogo skuplja ako je sastavljena od osoblja za obezbeđenje pod ugovorom i vrlo jeftina ali krajnje nepouzdana ukoliko je sastavljena od iračke vojske i policije. Krajnji je razultat iznajmljivanje helikoptera koji, iako vrlo skupi po satu, su često upotrebljavani čak i za manje vredno snabdevanje koje nije hitne prirode, što su sve razlozi zašto je okupacija tako skupa čak i kad je u pitanju mala upotreba teške artiljerije[1].

Još dve stvari treba da budu istaknute kad je u pitanju ovo borbeno uputstvo, pre nego napravimo osvrt na vrlo naročitu političku pozadinu pokreta otpora i borbe protiv njega. U poglavlju “Obaveštajne pripreme i planiranje bojnog polja” postoji dodatak koji još više ističe važnost osnovne teze u poglavlju a uključuje u sebe odeljak “Jezička podrška”.Tužna je to priča o neizmernoj jezičkoj nesposobnosti vojnih jedinica Sjedinjenih Američkih Država i obaveštajnih službi, suočenih sa izostankom američkih civila koji govore sve poznate strane jezike, upoređena sa sjajnim školovanim kadrom u armiji i mornarici Sjedinjenih Država kojima je maternji jezik strani, a koji su tako dobri u izražavanju na kineskom i japanskom jeziku na primer, kako se poželeti može, prirodno izabrani u regrutnim centrima, pri čemu su imali intenzivno jednogodišnje jezičko školovanje (osam sati dnevno za šest dana nedeljno), vrlo lako otpisujući one koji nisu uspevali da se uklope u dinamiku celog odeljenja. Ništa ne sprečava armiju da organizuje isto za arapski, persijski i racimo azarski jezik danas osim odsustva spremnosti da investiraju u budućnost, i verovatno nedostatak odgovornih dobrovoljaca koji su spremni da uče strani jezik osam sati dnevno, šest dana u nedelji tokom jedne godine ili duže.

FM 3 – 24 DRAFT završava sa listom preporučenih naslova za čitanje, a jedna od prvih knjiga na tom spisku je Mali ratovi: Taktičko uputstvo za vojne invalide (1890), od Charles E. Calnjell. Prethodno pravilo službe za borbu protiv pokreta otpora FM 3 – 27, takođe sadrži sličnu listu a prvi preporučeni naslov bio je Borba u kasabama: Terorizam i kontraterorizam u Alžiru 1955 – 57, od Paul Aussaresses. U njemu je sadržana teza da borba protiv pokreta otpora evoluira unazad polazeći od negativnog iskustva 1950 – tih pa do 1890 – tih? Ali to nažalost nije izneto kao kritika, zbog toga što je potrebno ići čak i dalje u prošlost dok se ne pronađe zadovoljavajući model za savladavanje pokreta otpora po vojnom pitanju.

Započinjemo sa elementarnim zapažanjem. Armije najrazvijenijih država, pa svakako i Sjedinjenih Američkih Država, su značajno nadmoćnije od njihovih protivnika, naročito u odnosu prema konvencionalnim armijama koncentrisanim u masovne formacije, pa kao takvi postaju laki cilj, ali su zato manje efikasne u borbama protiv jedinica pokreta otpora. Ovo je potvrđeno još u Vijetnamu u brojnim i različitim prilikama tokom niza godina, uprkos porazima regularnih jedinica Severnog Vijetnama, koje bi povremeno ulazile u konvencionalne vojne operacije. Ista tvrdnja sa dve varijante u ratovanju nepotrebno se ponavlja i potvrđuje u Iraku, nanoseći štetu ugledu Sjedinjenih Američkih Država za njihovu mudrost i snagu, žrtvujući visokoobučene vojnike, rasipajući velike svote novca na strateški pripremljene, ali neefikasne operacije vojnog vazduhoplovstva i kopnenih jedinica, izazivajući samo još veće stradanje Iračkog stanovništva u celini, gubeći živote mladih Amerikanaca, čije žrtvovanje, bojimo se biće smatrano uzaludnim.

Nema ničeg nepoznatog u prvom delu varijante modernog ratovanja. Zbog neiscrpnosti izvora i apsolutne kompetentnosti, morala, discipline i sposobnosti armija Sjedinjenih Američkih Država u velikim razmerama, kao i armije drugih razvijenih država, mogu da proizvedu veću vatrenu snagu od svojih protivnika. Šta više, ovih dana oni to mogu da učine sa rutinskom preciznošću zahvaljujući senzorima koji otkrivaju ciljeve pri vrlo slaboj vidljivosti, sa instalacijama i oružjem, koje može da pogodi cilj na bilo kojoj tački planete Zemlje, sa preciznim sistemima za navođenje i sredstvima za bombardovanje, sa komandnim i komunikativnim sistemom koji objedinjava sve spomenute mogućnosti. Donekle, drugi deo u varijanti modernog ratovanja, jeste čisto logična posledica prvoga: suočeni sa daleko nadmoćnomijom vatrenom snagom, borci pokreta otpora nastoje da mogu lako da izmaknu protivniku – mnogo više nego kad bi bili suočeni sa manje robusnim regularnim jedinicama – pa kako cilj više izmiče, to se više gubi vrednost vatrene sile.

Međutim, postoji daleko više od toga u svemu tome. Tačnije govoreći, radi se o politici na obe strane. Sve dok borci pokreta otpora njihove operacije ne ograniče na kompletno napuštene predele, gde nema nikoga ko bi ih osmatrao, oni mogu u najmanju ruku da imaju pasivnu saradnju lokalnog stanovništva. Bilo da ovi drugi propuste da obaveste nadležne o prisustvu boraca pokreta otpora zbog simpatije za njihovu stvar ili zbog straha od njihove osvete, to je bez značaja. U jednom ili drugom slučaju, borci pokreta otpora, a ne državni organi, kontrolišu stanovništvo koje je oko njih. Ova u osnovi politička prednost je dovoljna da inspirisani borci pokreta otpora prevaziđu svoje taktičke slabosti u borbenoj obučenosti i naoružanju.

Kao i bezbroj puta do sada, što je poznato iz iskustva prethodnih borbi boraca pokreta otpora, ista politička situacija je na delu i sada u Iraku, gde pripadnici pokreta otpora žive mirno i zaštićeno u Sunitskim zajednicama stanovništva gradova i sela, odakle dolaze da bi postavili bombe ili izveli napade kada i gde je to njima po volji, pre nego što po ko zna koji put opet preuzmu nevini identitet civilnog lica. Borci lokalnog pokreta otpora zaista mogu da ostanu neprimećeni od njihovih najbližih komšija ukoliko nisu aktivni, ili ne nose oružje, ili nisu okupljeni pred napad, dok za isto vreme strani dobrovoljci koji su među njima zaista privlače pažnju čak i kad ne nose oružje, što je posledica toga kako govore i kako se ponašaju. Mnogi među lokalnim stanovništvom svakako znaju ko su borci pokreta otpora, kao i to gde su im skladišta oružja i municije, ali oni o tome ne govore. To je razlog zbog kojeg američka armija i patrole jedinica marinaca ne mogu da otkriju borce pokreta otpora dok ne pokažu sebe u direktnim akcijama, što inače retko čine i to samo onda kada misle da su u izuzetno povoljnoj situaciji. Najbeskorisnije su američke patrole koje izlažu vojnike minama, eksplozivu sa daljinskim aktiviranjem, snajperistima i minobacačima koji nanose svakodnevne gubitke.

Prirodno, svaki oblik prikupljanja informacija upotrebom tehničkih sredstava, kao što su na primer senzori, upotrebljenih da nadoknadi elementarni nedostatak nezamenljivosti obaveštajaca, kao i moduliranih radara na velikim putničkim avionima i ultraviolentnih senzora i video senzora upotrebljenih na modernim teškim lovcima bombarderima prilikom njihovih poslednjih napada. Troškovi samo ovih letova su ogromni, penjući se na stotine miliona dolara mesečno, ali su njihovi rezultati često mršavi. Cilj je naravno prikupljanje slika, naročito noću, koje omogućuju momentalno dejstvovanje, pokazujući borce pokreta otpora kako postavljaju bombe pored puta kojim treba da prođe američka patrola, ili prilazeći sa eksplozivom naftovodu. Ukoliko se ne uspe u ovome, ostaje nada u mogućnost otkrivanja nekih drugih aktivnosti boraca pokreta otpora, koje bi mogle da budu upotrebljene u budućim istražnim radnjama, kao na primer donošenje kradom tokom noći sledovanja do napuštenih zgrada. Ali u praksi, dokle borci pokreta otpora ne nose naoružanje, jednostavno je nemoguće njihovo razlikovanje od običnih ljudi koji obavljaju svoje svakodnevne poslove. U međuvremenu, impozantna oprema čije je korišćenje vrlo skupo, koja je vrlo efikasna u otkrivanju oklopnih transportera, bunkera, lansirnih rampi, i svakog drugog aktivnog cilja u klasičnom obliku, i dalje svakodnevno biva upotrebljavana u neplodnom nastojanju otkrivanja dostave hrane u vrednosti od nekoliko dolara ili postavljanja improvizovanih eksplozivnih naprava. Ovo je strukturalni primer neadekvatnosti modernih armija u borbi protiv protivnika, koji kao cilj izmiče jer je nestabilan.

U najmanju ruku politička prednost boraca pokreta otpora koja se ogleda u izostanku saradnje lokalnog stanovništva ne može da bude prevaziđena upotrebom tehničkih sredstava, koliko god ova bila moderna. Ni bolje operativne metode i taktičkr prednosti iznete u FM 3 – 24 DRAFT ne mogu ništa više da pomognu. Pošto mali broj boraca pokreta otpora ikada započinje otvoreno borbeno dejstvo, time veći njihov broj preduzima taktiku prikrivenosti koja se kreće od infiltracije u državne službe, podmetanja bombi, sabotaža i atentata, tako da taktičko savladavanje boraca pokreta otpora – uključujući likvidacije njihovih vođa i heroja – nemaju vidljivog efekta na obim nasilja i na njegove političke posledice.

U Iraku, kao što je naglašeno, ma koliko modernizovane bile iračka armija i policija, predpostavljeno je postojanje daleko boljeg načina za pronalaženje boraca pokreta otpora nego što su to motorizovane patrole ili upotreba senzora. Izbor njihovog sastava, trening, opremanje i održavanje borbenog sastava, je vrlo skup poduhvat u oba smisla, kad je novac u pitanju i njihovi životi, takođe je pokazao mršave rezultate, zato što je politička situacija opet centralno piranje i ponovo zanemarena. Vrlo je lako pronaći lokalne dobrovoljce u svakojoj od siromašnih država i bilo koji potreban broj Šiita, Kurda i Sunita može lako ra bude regrutovan – jer je to jedini način za većinu od njih zadnjih decenija da obezbede egzistenciju tako što koriste svoj privilegovani položaj za arape Sunite do cenjenih zarada vojnika i policajaca. Drugi poslovi su mnogo manje privlačni, zato što zahtevaju rad, a sada i u svakom slučaju oni su vrlo opasni. Dok žele da obuku uniformu i prihvataju trening do određenog nivoa Suniti Arapi prirodno pružaju otpor hapšenju ili ubijanju boraca pokreta otpora koji se bore da povrate nasledni gospodarski položaj Sunita Arapa u Iraku. Osim toga, njihove bi porodice bile u životnoj opasnosti ukoliko bi bila otkrivena njihova lojalnost državnoj upravi i donekle Amerikancima. Neki od ovih vojnika i policajaca znaju dosta o borcima pokreta otpora i gde bi mogli da budu pronađeni ali od njih nema koristi, pre svega zato što su i sami borci pokreta otpora. Čak i kad su u retkim prilikama poslani u određenu otvorenu borbu, koju ne mogu da posmatraju sa strane, većina policajaca i vojnika Sunita, neće da se bore protiv boraca pokreta otpora već su spremni na dezerterstvo, noseći sa sobom oružje. U armiji i policijskim jedinicama koje su sastavljene pretežno od Sunita, Kurda i Šiita, oni nisu otvoreno nelojalni, ali isto tako ne mogu da budu iskorišćeni ni za prikupljaanje informacija o borcima pokreta otpora. Arapski civili koji su Suniti neće ništa više da potkazuju recimo od Amerikanaca, moguće čak i nešto manje, zato što će pre ili posle Amerikanci da napuste Irak, ali Kurdi i Šiiti neće to nikako pa su zbog toga opasniji neprijatelji.

Neprijateljski politički prostor pokreta otpora jednostavno je nešto dato u Iraku, kao što je to bilo gde drugo, gde borci pokreta otpora ne bi mogli normalno da prežive bez dobijene ili iznuđene, barem pasivne saradnje lokalnog stanovništva na tom prostoru.

Uspeh protiv svih pokreta otpora

Regularne vojne jedinice, bez obuke za borbu protiv pokreta otpora, bez odgovarajuće doktrine, u prošlosti su redovno savladavale pokrete otpora, upotrebom više oprobanih metoda. Biće dovoljno da razmotrimo ove metode da postane jasno zašto vojne jedinice Sjedinjenih Američkih Država ili bilo koje druge demokratske države ne mogu da ih koriste.

Jednostavno polazište bilo bi da borci pokreta otpora nisu jedini ti koji bi mogli da uznemiravaju ili terorišu civilno stanovništvo. Na primer, kad god se misli da ima boraca otpora u selu, malom naselju ili u jednom gradskom delu, što je uobičajena pojava u Iraku, kao i u drugim sličnim situacijama, viđenije lokalne ljude bi moglo da se natera da ih predaju, pod pretnjom odmazde, uključujući i masovna pogubljenja. Na taj način je Otomanska Imperija kontrolisala čitave provincije uz pomoć nekoliko janičara i malih odreda konjanika koji su sejali strah. Turaka jednostavno nije bilo dovoljno da krenu protiv skrivenih pobunjenika, a to nisu ni morali, nego bi jednostavno došli kod uglednih građana ili gospodara u selu, zahtevajući od njih da im predaju pobunjenike, u protivnom izvršavajući masakre s vremena na vreme i na taj način efikasno opominjući stanovništvo na duži period. Tako je korišćen socijalni pritisak umesto gole sile da bi Turci obezbedili svoju vladavinu: uz pomoć vođa religioznih ili etničkih grupa, koje su bile sklone pobuni, održavan je mir, ako oni u tome ne bi uspeli, tada bi sami potkazivali Turcima pobunjenike, pre nego što bi se desilo veće stradanje.

Mnogo pre Otomanske Imperije Rimnjani su znali kako da kombinuju štap i šargarepu u svrhu obezbeđivanja poslušnosti i borbe protiv pokreta otpora. Porobljeni narodi previše ponosni da bi prihvatili ponuđene povlastice njihovih gospodara od javnih kupatila, preko besplatnog posmatranja cirkuskih spektakala do sudelovanja u sudovima, bili su lišavani ratobornosti (čista ideja Rimljana). To je postizano ubijanjem svih koji bi se usudili da se usprotive sa oružjem - bila je rasprostranjena praksa legionara - da prodaju u ropstvo svakog ko bi bio zarobljen u borbi, da drže pod opsadom gradove koji bi odbili da se odmah predaju, ili spremno prihvatajući sve poslušne pojedince koji bi se potčinjavali vlasti Rima kao buduće građane. U prva dva najuspešnija veka Rimske Imperije sa ukupno 300.000 vojnika, od kojih je polovina bila trenirana kao legionari, bilo je dovoljno da se održava ogromna imperija koja se pružala daleko izvan mediteranskog basena, koji je bio njeno središte, što danas predstavlja teritoriju od nekih trideset evropskih država, bliskoistočnih i severnoafričkih država. Rimljani nisu mogli da rasporede svoju vojsku u stotine gradova, hiljade naselja, i nebrojene oblasti kako bi suzbili nemire i otpor; vojska je bila potrebna da obezbeđuje granice. Umesto toga oslanjali su se na odvraćanje, koje je povremeno bilo propraćeno kažnjavanjem za primer. Većina stanovništva njihove imperije nije se nikad bunila posle pokoravanja. Mali broj plemena i naroda bilo je potrebno ponovo osvajati nakon propalih pokušaja da zbace rimsku vlast. Nekoliko njih jednostavno je odbijalo poslušnost i oni su jednostavno bivali svi likvidirani: “Oni jednostavno opustoše zemlju i to nazovu mirom” bila je opora primedba škotskih plemenskih vođa (navedeno prema Tacitu).

Upotreba velikih represalija u svrhu odvraćanja svakog oblika otpora, bio je uobičajeni i vrlo efikasni način postupanja nemačke armije tokom Drugog Svetskog Rata u borbi protiv pokreta otpora sa malim brojem trupa. Suprotno svim dramatičnim filmovima i knjigama koje opisuju herojske podvige pokreta otpora po celoj okupiranoj Evropi, istoričari su dokumentovali spokojstvo koje su nemački okupatori uglavnom uživali, uobičajenost saradnje sa njima, ne samo od strane poznatih izdajnika kakav je bio neoprezni francuski pesnik ili propali norveški političar, nego i od strane velikog broja običnih ljudi. Poljski železničari su na primer bili ti zahvaljujući kojima su Nemci održavali ceo istočni front. A što se tiče hrabrih napada pokreta otpora koji su prikazani na filmovima, oni su se dešavali od slučaja do slučaja ali ne tako često, i ne zbog nedostatka hrabrosti rutinski obučenih Nemaca, nego zbog surove odmazde koju su primenjivali nad stanovništvom.

Osvajači će tako biti uspešni bez primene bilo kakvih metoda ili taktike u borbi protiv pokreta otpora ukoliko su spremni na terorisanje tako da strah od represalija nadvladava želju za pomaganjem boraca pokreta otpora ili njihove borbe. Nemci su takođe uveli pouzdan i ekonomičan oblik okupacije, koristeći za to povremene napade pokreta otpora u postizanju dalekosežnih rezultata. Usamljeni nemački dobavljači bili su laka meta napada, presretani, njihovi kamioni prevrtani uz pomoć razapetih čeličnih žica a zatim ubijani, tada bi vojska došla na mesto događaja da popali i razori zgrade u okolini ili kuće u najbližem selu, hvatajući i likvidirajući svakog ko bi izgledao sumnjiv ili se slučajno tu zatekao. To bi se posle pročulo tako da bi nemačko snabdevanje moglo opet bezbedno da nastavi i u novoosvojenim oblastima do kojih se još nije pročuo način njihovog postupanje gde bi se opet sve to ponovilo.

Slično je bilo i u Vijetnamskom ratu. Snage Vietkonga i Severnog Vijetnama su bile vrlo spretne u korišćenju terora u svrhu obezbeđivanja važne teritorijalne kontrole i uvek spremni da upotrebe nasilje nad civilima koliko je to bilo potrebno, sve od atentata do masovnih pogubljenja, kao što je to bilo u Hue 1968. Komunistička ideologija je imala svoje entuziaste “članove” i pristalice, a Vijetnamci koji nisu bili ni jedno od ovoga, a nisu otvoreni protivnici, su pridobijanji za saradnju, aktivnu ili pasivnu uz pretnju neograničenim nasiljem. Upravo to isto danas pobunjenici koriste u Iraku i to nije slučajnost. Svaki pokret otpora koristi oprobani uzorak. Oni od lokalnog stanovništva, za početak, koji nisu njihovi simpatizeri, koji ne mogu da budu pridobijeni za njihovu stvar, prisiljeni su pretnjom nasilja na saradnju, izvođenjem kažnjavanja za primer svima koji uporno odbijaju saradnju. Neutralnost ne postoji kao mogućnost.

Suprotno ovome, sposobnost američke vojske da izvodi kolektivno kažnjavanje, ne ide dalje od policijskog časa i sličnih restrikcija, neubedljivih kao dovoljne nametnute stvarne nevolje, ali sasvim očigledno neodgovarajućih da nadmaše teror boraca pokreta otpora. Nepotrebno je reći, da će ovo političko ograničenje američka vojska ikad želeti da prevaziđe, ali sigurno da prepušta borcima pokreta otpora kontroli nad stanovništvom. Sasvim sigurno da uobičajene administrativne mere upravljanja mogu da budu upotrebljene protiv boraca otpora, su manje ubedljive ali ne povlače za sobom upotrebu nasilja. Borci pokreta otpora svuda traže zabranu svake saradnje ili poslovanja sa vlastima, ali ne mogu da zaustave stanovništvo od ulaska u prostorije uprave u traženju dozvola, odobrenja, putnih dokumenata i sličnog. To obezbeđuje pogodne uslove osoblju obaveštajnih službi da traže od podnosilaca takvih zahteva da im dostave informacije o borcima pokreta otpora u zamenu za odobravanje njihovih zahteva i moguće još drugih nagrada. Ove efikasne i jednostavne metode bile su rasprostranjene i nema pravnih i moralnih prepreka za njihovu upotrebu od strane Sjedinjehih Američkih Država takođe. Ali to zahteva administrativni aparat vojne uprave, zajedno sa potpunim civilnim servisom. Za vreme i neposredno posle Drugog Svetskog Rata, posle detaljnih priprema američka armija i mornarica su upravljale američkom zonom u Nemačkoj, celim Japanom i delom Italije. U osnovi, američki oficiri su bili upravljači uz pomoć lokalnih zvaničnika koje su izabrali da ponovo zaposle u upravnim službama. Pa ipak, od tada Sjedinjene Američke Države su više volele i u Vijetnamu ranije i sada u Iraku da upravu potpuno ostave lokalnom stanovništvu.

Takva odluka odražava jednu drugu vrstu politike, koja je izražena u neodlučnosti državne uprave Sjedinjenih Američkih Država da vodi ratove, one žele da povede rat radi budućih pretnji, žele da osvoje teritoriju ili čak cele države ali kao da nisu spremne da upravljaju osvojenim, čak ni za samo nekoliko godina. Otuda, stvarni talenat ispoljen u pisanju FM 3-DRAFT-a, sa njegovim preporukama su na kraju krajeva od male koristi i uvećavaju neuspešnost misije same. Svi njegovi najbolji metodi i mudra taktika, sva sredstva i krv koje su Sjedinjene Američke Države spremne da ulože, ne mogu da nadvladaju invalidnu kolebljivost okupatora koji odbija da upravlja, njihovo principijelno i neizbežno odbijanje da terorizmom nadmaše terorizam pokreta otpora, što su neophodni i dovoljni uslovi sigurne okupacije.

*Ednjard N. Luttwak je viši stručni saradnik u Centru za Strategijske i Međunarodne studije u Vašingtonu

Esej “Bezizlaznost“ je objavljen u februarskom broju časopisa Harper za 2007. u izdanju Harperove Fondacije za Magazine, Njujork

Prevod: Aleksandar Dimitrijević

[1] Igrom slučaja, uprkos velikom napretku kad je u pitanju sjedinjavanje dejstva, kada su vazduhoplovne snage pokušavale da pomognu kopnenu vojsku (odvraćajući ih od zahteva za vlastitim impozantnim letilicama sa stabilnim krilima) obezbeđujući im snabdevanja sa turbopropelerskim C – 130 transporterima između Kuvajta i različitih baza u Iraku, ti su avioni uglavnom prenosili “gorivo za čamce” – drugim rečima leteli su prazni zato što je bilo jeftinije armijskim formacijama da koriste njihove helikoptere i manje avione sa stabilnim krilima nego da imaju posla sa Ratnim Vazduhoplovstvom.